به گزارش خبرنگار میراث آریا به جریان افتادن این پرونده قدیمی، حاصل همافزایی میان بدنه کارشناسی، فعالان حوزه میراث فرهنگی و مجموعه مدیریتی مرتبط است. با این حال، تحقق ثبت جهانی مستلزم طی کردن فرایندی دقیق، مرحلهمند و منطبق بر ضوابط یونسکو و مستندسازی علمی، تکمیل پرونده ثبتی و استمرار مطالعات میدانی و پژوهشی است.
در این میان، محمدجواد حقشناس، مشاور وزیر میراث فرهنگی با تاکید بر رویکرد پژوهشمحور، مطالعات باستانشناسی و بازخوانی مستندات تاریخی سیراف را در اولویت قرار داده است. سیراف بهعنوان یکی از مراکز مهم دریانوردی و تجارت دریایی ایران در دورههای پیش و پس از اسلام پیشتر نیز موضوع کاوشهای باستانشناسی متعددی بوده است؛ از جمله پژوهشهای دیوید وایتهاوس و مطالعات میدانی باستانشناسان ایرانی همچون محمداسماعیل اسماعیلیجلودار و نصرالله ابراهیمی که بخشی از ساختار شهری، معماری و شواهد بازرگانی این بندر تاریخی را آشکار کردهاند.
حقشناس همزمان با پیگیریهای اجرایی برای ثبت سیراف در یونسکو، با همراهی محمد ولیزاده و مرتضی رحیمنواز شمارهای ویژه از نشریه «نیمروز» را نیز به موضوع سیراف اختصاص داده است. این ویژهنامه که در شمارههای ۸۲ و ۸۳ (بهمن و اسفند ۱۴۰۴) منتشر شده، با عنوان «سیراف؛ روایت ماندگار ایران در پهنه خلیج فارس» مجموعهای از یادداشتها و مقالات پژوهشی صاحبنظران حوزه تاریخ، فرهنگ و میراث را دربرمیگیرد که در راستای تقویت پشتوانه علمی پرونده ثبت جهانی ارزیابی میشوند.
در این شماره مطالبی از علی دارابی، رسول خیراندیش، محمداسماعیل اسماعیلیجلودار، محمدجواد حقشناس، ارسلان زارع، نصرالله ابراهیمی، زندهیاد منوچهر آتشی، زندهیاد سیدجعفر حمیدی، علیرضا خلیفهزاده، محمد راستاد، حمید اماناللهی، سیما حدادی، الهام بهروزی، مهرداد جوادی، گالیا حقپرست، مجتبی محمدی، عبدالمجید زنگویی، رسول و زهرا وطندوست، علی ماهینی، امید مستوفیراد، ندا مهیار، مهسا فیضی، نیکلا راست، علی قمیاویلی، محمد کنگانی، یاسین محمدی، فاطمه میرزایی، پریسا عبدالهی و… در خصوص این بندر باستانی که در عهد ساسانیان مبدا راه آبی ابریشم بوده، منتشر شده است.
مشاور وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در این خصوص به بامداد جنوب گفت: آغاز فرایند ثبت جهانی بندر تاریخی سیراف در سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) رویدادی صرفا اداری نیست؛ این رخداد فرصتی تاریخی برای بازخوانی یکی از درخشانترین فصلهای تمدن دریایی ایران است. سیراف که از روزگار ساسانیان تاکنون حیات خود را در کرانههای خلیج فارس استمرار بخشیده، نمادی از پیوند ژرف ایران با دریا، تجارت جهانی و تعاملات فرهنگی بوده است.
محمدجواد حقشناسی با بیان اینکه سیراف در سدههای سوم و چهارم هجری به یکی از مهمترین مراکز بازرگانی جهان اسلام مبدل شد و نقشی تعیینکننده در پیوند شرق و غرب ایفا کرد، تصریح کرد: کشتیهایی که از سواحل دوردست پهلو میگرفتند، کالاهایی که مبادله میشد و فرهنگهایی که در کنار هم میزیستند، این بندر را به کانونی پویا و موثر تبدیل کرده بود. معماری دستکند، سامانههای پیشرفته مدیریت آب، سازمان شهری منطبق با اقلیم و شبکه گسترده مبادلات فرامنطقهای، از سیراف نمونهای کمنظیر در تاریخ شهرسازی و دریانوردی ساخته است.
وی در خصوص اهمیت ثبت جهانی این بندر باستانی توضیح داد: ثبت جهانی این بندر، افزون بر پاسداشت یک میراث ملی، تعهدی بینالمللی برای حفاظت پایدار، مدیریت علمی و معرفی حرفهای آن به جامعه جهانی است. این فرایند میتواند به گسترش پژوهشهای باستانشناسی، تقویت همکاریهای علمی فرامرزی و توسعه گردشگری فرهنگی مسئولانه در جنوب کشور بینجامد. سیراف ظرفیت آن را دارد که به الگویی برای مطالعه تعاملات دریایی، انتقال دانش و پیوندهای بینفرهنگی در گستره خلیج فارس و اقیانوس هند مبدل شود.
مشاور وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ادامه داد: ثبت جهانی یک عنوان تشریفاتی یا صرفا نمادین نیست. این فرایند میتواند به ارتقای استانداردهای حفاظت، توسعه پژوهشهای علمی، افزایش توجه ملی و بینالمللی و بهبود مدیریت میراث فرهنگی منجر شود. سیراف از معدود مکانهایی است که با شواهد مستند باستانشناختی، نقش ایران را در شکلگیری شبکههای بازرگانی، دریانوردی و تبادلات فرهنگی خلیج فارس و اقیانوس هند نشان میدهد.
وی افزود: از سوی دیگر، در دهههای اخیر شاهد تلاشهایی برای تحریف برخی واقعیتهای تاریخی منطقه، از جمله نام خلیج فارس و کمرنگ کردن سهم ایران در تاریخ دریایی این پهنه بودهایم. در چنین شرایطی، ثبت جهانی سیراف فرصتی برای معرفی مستند و علمی بخشی از میراث تمدنی ایران به جامعه جهانی است. این بندر تاریخی سندی زنده از نقش ایرانیان در تاریخ دریانوردی خلیج فارس شکل گیری تمدن در ساحل شمالی آن به شمار میرود و ثبت جهانی آن میتواند به تثبیت و معرفی بهتر این واقعیت تاریخی کمک کند.
حقشناس سپس در خصوص چگونگی شکلگیری ایده انتشار ویژهنامهای با موضوع سیراف در نشریه «نیمروز» گفت: ایده این ویژهنامه از دغدغهای چندساله درباره جایگاه سیراف و ضرورت معرفی بهتر آن شکل گرفت. در ماههای اخیر نیز همزمان با پیگیریهای مربوط به پرونده ثبت جهانی سیراف، این ضرورت بیش از پیش احساس شد که افکار عمومی، نخبگان و مسئولان کشور با اهمیت واقعی این بندر تاریخی آشنا شوند. به همین دلیل تصمیم گرفتیم از دیدگاههای مورخان، باستانشناسان، پژوهشگران خلیج فارس و سیرافپژوهان بهره بگیریم تا مجموعهای علمی، مستند و در عین حال قابلاستفاده برای عموم علاقهمندان فراهم شود. هدف اصلی این پرونده آن بود که سیراف نه صرفا به عنوان یک محوطه تاریخی، بلکه به عنوان روایتی ماندگار از حضور تمدنی ایران در پهنه خلیج فارس معرفی شود.
این نویسنده و پژوهشگر در ادامه با تاکید بر اینکه یکی از مشکلات حوزه میراث فرهنگی این است که بسیاری از پژوهشهای ارزشمند در فضای دانشگاهی و تخصصی باقی میمانند و کمتر به زبان عمومی ترجمه میشوند، تصریح کرد: رسانه میتواند این فاصله را کاهش دهد. ویژهنامه سیراف تلاشی بود برای انتقال یافتههای علمی و تاریخی به جامعه و ایجاد حساسیت عمومی نسبت به اهمیت این بندر تاریخی. هرچه شناخت مردم نسبت به جایگاه واقعی سیراف بیشتر شود، حمایت اجتماعی از حفاظت، معرفی و احیای آن نیز افزایش خواهد یافت. آگاهی عمومی مهمترین پشتوانه صیانت از میراث فرهنگی است.
مدیرمسئول نشریه «نیمروز» و مشاور وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در پاسخ به این سوال مبنی بر اینکه این ویژهنامه تا چه اندازه میتواند به همافزایی میان پژوهشگران، نهادهای فرهنگی و جامعه محلی برای توجه بیشتر به میراث سیراف کمک کند؟، بیان کرد: حفاظت از سیراف صرفا وظیفه یک دستگاه اجرایی یا یک گروه پژوهشی نیست. این میراث ارزشمند زمانی بهدرستی حفظ و معرفی خواهد شد که میان جامعه محلی، پژوهشگران، نهادهای فرهنگی، دستگاههای اجرایی و فعالان اجتماعی نوعی درک مشترک و همکاری مستمر شکل بگیرد. یکی از اهداف این پرونده نیز همین بود که بستری برای گفتوگو و همافزایی میان این گروهها فراهم شود. تجربه جهانی نشان میدهد هرجا مردم محلی خود را شریک و ذینفع حفاظت از میراث فرهنگی بدانند، موفقیت طرحهای حفاظتی و توسعه فرهنگی چند برابر خواهد شد.
حقشناس همچنین در خصوص اینکه در صورت تداوم چنین رویکردی در نشریه «نیمروز»، چه چشماندازی برای نقش رسانهها در حمایت از معرفی و پاسداشت میراث تاریخی مانند سیراف متصور هستید؟، گفت: رسانهها میتوانند نقشی فراتر از اطلاعرسانی صرف ایفا کنند و به یکی از مهمترین حامیان میراث فرهنگی و تاریخی کشور تبدیل شوند. همانطور که اشاره شد در مورد سیراف، هدف صرفا معرفی یک محوطه باستانی نیست، بلکه معرفی بخشی از تاریخ تمدنی ایران، جایگاه خلیج فارس در شکلگیری هویت ملی و نقش ایرانیان در توسعه دریانوردی و تجارت جهانی در طول قرون متمادی است.
به عقیده وی، در صورت ثبت جهانی سیراف، استان بوشهر بیش از گذشته در کانون توجه پژوهشگران، گردشگران، رسانهها و نهادهای فرهنگی ملی و بینالمللی قرار خواهد گرفت. این موضوع میتواند به معرفی هرچه بهتر ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و گردشگری استان کمک کند و زمینه جذب گردشگران داخلی و خارجی را فراهم سازد. همچنین ثبت جهانی سیراف فرصتی ارزشمند برای بازشناسی نقش دریانوردان ایرانی و سهم ایران در شکلگیری شبکههای بزرگ بازرگانی و فرهنگی خلیج فارس و اقیانوس هند خواهد بود. از این حیث، انتشار ویژهنامه «سیراف؛ روایت ماندگار ایران در پهنه خلیج فارس» را نیز باید در همین چارچوب ارزیابی کرد.
حقشناس ادامه داد: گردهم آمدن جمعی از برجستهترین مورخان، باستانشناسان، پژوهشگران خلیج فارس و سیرافپژوهان در یک پرونده رسانهای، تلاشی بود برای ایجاد گفتوگویی علمی و عمومی درباره اهمیت این میراث ارزشمند تا آنجا که اطلاع دارم، در میان نشریات فرهنگی و اجتماعی کشور کمتر سابقه داشته است که یک نشریه مستقل چنین پرونده جامع و تخصصی را به سیراف اختصاص دهد. ما در «نیمروز» این اقدام را نه صرفا یک انتخاب تحریریهای، بلکه بخشی از وظیفه حرفهای و فرهنگی خود میدانیم؛ وظیفهای در راستای معرفی بهتر میراث تاریخی ایران، حمایت از روند ثبت جهانی سیراف و کمک به شناساندن جایگاه استان بوشهر به عنوان یکی از مهمترین کانونهای تاریخ دریایی و تمدنی کشور.
این روزنامهنگار و فعال فرهنگی سپس به رویکرد نشریه «نیمروز» در سال ۱۴۰۵ اشاره و تصریح کرد: در دوره جدید انتشار «نیمروز» تلاش کردهایم در کنار مسائل روز، به موضوعات بنیادین هویت تاریخی و فرهنگی ایران نیز توجه ویژه داشته باشیم. باور ما این است که توسعه پایدار بدون شناخت ریشههای تاریخی و فرهنگی ممکن نیست. از این حیث، سیراف صرفاً یک شهر یا محوطه باستانی نیست، بلکه بخشی از حافظه تاریخی ایران و یکی از مهمترین نمادهای تمدن دریایی ایرانیان در خلیج فارس است. پرداختن به چنین موضوعاتی برای ما نه یک انتخاب مقطعی، بلکه بخشی از رسالت فرهنگی نشریه است. «نیمروز» میکوشد میان گذشته، حال و آینده ایران پلی برقرار کند و میراث فرهنگی را به عنوان سرمایهای برای توسعه و هویت ملی بازخوانی کند.
انتهای پیام/
نظر شما