علی طلوعی، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان تهران در یادداشتی نوشت: گاهی یک ملت را نه از روی کتاب‌های تاریخ، که از روی دست‌هایش می‌توان شناخت. از روی دست‌هایی که قرن‌ها خاک را به سفال تبدیل کرده‌اند، فلز را جان بخشیده‌اند، بر تار و پود فرش نقش زده‌اند و از دل چوب، شیشه، پارچه و رنگ، روایت زندگی ساخته‌اند.

۲۰ خرداد، روز جهانی صنایع دستی است؛ روز بزرگداشت هنری که شاید قدیمی‌ترین زبان فرهنگی ایران باشد. زبانی که پیش از بسیاری از کتاب‌ها، بناها و اسناد تاریخی با ما سخن گفته و هنوز هم در خانه‌ها، بازارها و خاطرات مردم این سرزمین زنده است.

شعار امسال روز جهانی صنایع دستی «اصالت، هویت و اقتصاد خلاق» است؛ شعاری که به خوبی سه ضلع اصلی صنایع دستی ایران را روایت می‌کند. اصالتی که ریشه در تاریخ دارد، هویتی که از فرهنگ ایرانی سرچشمه می‌گیرد و اقتصادی که می‌تواند آینده‌محور، پایدار و خلاق باشد.

صنایع دستی فقط یک محصول نیست؛ بخشی از حافظه تاریخی ایران است. هر اثر صنایع دستی، ادامه یک سنت چندصدساله یا چند هزار ساله است. هر گره فرش، هر نقش خاتم، هر قلم‌زنی و هر تکه سفال، روایتی از تاریخ زیسته مردمانی است که پیش از ما زندگی کرده‌اند و میراث خود را به نسل‌های بعد سپرده‌اند.

در روزگاری که جهان با سرعتی بی‌سابقه در حال تغییر است، صنایع دستی یادآور این حقیقت است که توسعه بدون ریشه، دوام چندانی ندارد. ملت‌هایی که هویت خود را فراموش می‌کنند، دیر یا زود بخشی از سرمایه فرهنگی خود را از دست می‌دهند. صنایع دستی اما پلی است میان گذشته و آینده؛ میان آنچه بوده‌ایم و آنچه می‌خواهیم باشیم.

سال‌ گذشته برای هنرمندان صنایع دستی، سال‌های آسانی نبوده است. رکودهای اقتصادی در پی جنگ تحمیلی ، تغییرات بازار و روزهای دشواری که جامعه با امید به آینده پشت سر گذاشته، بی‌تردید بر زندگی بسیاری از هنرمندان اثر گذاشته است. با این حال، هنر ایرانی بار دیگر ثابت کرد که می‌تواند از دل سختی‌ها عبور کند.

همان‌گونه که در روزهای دشوار اخیر شاهد بودیم، بسیاری از هنرمندان بدون آنکه چراغ کارگاه‌هایشان خاموش شود، به تولید ادامه دادند. شاید این یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های صنایع دستی باشد؛ هنر ایرانی در روزهای سخت نیز زنده می‌ماند، چون فقط یک حرفه نیست، بخشی از هویت مردم است.

در چنین شرایطی، صنایع دستی به یکی از مهم‌ترین جلوه‌های تاب‌آوری فرهنگی تبدیل می‌شود. هنرمند صنایع دستی، فقط تولیدکننده یک کالا نیست؛ حافظ بخشی از فرهنگ و روح جمعی جامعه است. هر اثر هنری می‌تواند حامل امید، همدلی و پیوندهای اجتماعی باشد.

امروز بیش از هر زمان دیگری به نقش هنر در تقویت انسجام اجتماعی نیاز داریم. هنر، زبان مشترک مردم است. زبانی که قومیت، سن و جغرافیا نمی‌شناسد. همان‌گونه که در نمایشگاه‌های صنایع دستی و بازارهای هنری می‌توان تنوع فرهنگی ایران را در کنار وحدت ملی آن مشاهده کرد، صنایع دستی نیز می‌تواند روایتگر ایرانِ متکثر اما یکپارچه باشد.

تهران در این میان جایگاه ویژه‌ای دارد. پایتخت ایران، بیشترین تعداد هنرمندان، کارگاه‌ها، بازارهای تخصصی و ظرفیت‌های عرضه و تقاضای صنایع دستی کشور را در خود جای داده است. تهران فقط مرکز اداری کشور نیست؛ یکی از مهم‌ترین مراکز تولید، عرضه و معرفی صنایع دستی ایران نیز به شمار می‌رود.

خیابان‌هایی مانند استاد نجات‌اللهی و بسیاری از مراکز فرهنگی و هنری تهران، سال‌هاست بخشی از هویت هنری شهر را شکل داده‌اند. این ظرفیت ارزشمند می‌تواند بیش از گذشته در خدمت بازآفرینی هویت بصری شهر قرار گیرد. شهری که هنر در آن حضور داشته باشد، انسانی‌تر، زیباتر و ماندگارتر خواهد بود.

در کنار این ظرفیت‌ها، توسعه گردشگری صنایع دستی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. امروز بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی، بیش از هر چیز به دنبال تجربه‌های اصیل فرهنگی هستند. صنایع دستی می‌تواند یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری ایران باشد؛ زیرا گردشگر تنها یک محصول خریداری نمی‌کند، بلکه بخشی از فرهنگ و داستان یک ملت را با خود می‌برد.

بازار جهانی نیز بیش از گذشته آماده پذیرش هنر ایرانی است. صنایع دستی ایران ظرفیت بالایی برای حضور در بازارهای بین‌المللی دارد. اما برای تحقق این هدف، نیازمند توجه جدی‌تر به برندینگ، بازاریابی، طراحی نوآورانه و توسعه اقتصاد خلاق هستیم. اقتصاد خلاق، آینده صنایع دستی است؛ اقتصادی که ارزش افزوده آن نه از مواد اولیه، بلکه از اندیشه، فرهنگ و خلاقیت هنرمند شکل می‌گیرد.

در این مسیر، نقش مردم نیز تعیین‌کننده است. هر بار که یک خانواده ایرانی به جای یک کالای بی‌هویت، یک اثر صنایع دستی را انتخاب می‌کند، در حقیقت از یک هنرمند، یک کارگاه و یک روایت فرهنگی حمایت کرده است. همچنین دستگاه‌های اجرایی، شرکت‌ها و سازمان‌ها می‌توانند با استفاده از صنایع دستی در هدایای رسمی و سازمانی، سهم مهمی در رونق اقتصاد هنر داشته باشند.

صنایع دستی ایران امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند حمایت، اعتماد و باور عمومی است. زیرا هر اثر صنایع دستی، فقط یک شیء نیست؛ تکه‌ای از تاریخ، فرهنگ و هویت ایران است.

شاید راز ماندگاری صنایع دستی نیز همین باشد؛ اینکه در روزگار تغییرات بزرگ، هنوز اصالت را فراموش نکرده است. هنوز بوی خانه‌های قدیمی، بازارهای تاریخی، دست‌های هنرمند و خاطره ایران را می‌دهد. و تا وقتی این اصالت زنده باشد، هویت ایرانی نیز زنده خواهد ماند.

انتهای پیام/