میراث‌آریا: استان کهگیلویه و بویراحمد با طبیعتی کوهستانی، خشن اما غنی و اقلیمی چهارفصل، خاستگاه مردمان سخت‌کوشی است که روزگار خود را غالباً از طریق کشاورزی، دامداری و زندگی مبتنی بر کوچ سپری می‌کنند. حضور پررنگ و پردامنه جامعه عشایری در پهنه این جغرافیای بکر، سبب شده تا هنر و صنایع‌دستی نه تنها به عنوان یک منبع درآمد جانبی، بلکه به مثابه میراثی اصیل، ریشه‌دار و درهم‌تنیده در تار و پود زندگی این مردمان نمود پیدا کند و از رونق و پویایی چشمگیری برخوردار باشد. با این وجود، بررسی‌های تحلیلی و میدانی از وضعیت اقتصادِ هنر در این خطه حاکی از آن است: فقدان زیرساخت‌های بنیادین در حوزه‌های برندینگ، شبکه‌سازی فروش و تجاری‌سازی، به سدی مستحکم در برابر شکوفایی این ظرفیت عظیم بومی تبدیل شده است. این بحران عمیق ساختاری، با وجود استمرار تزریق تسهیلات دولتی، همچنان چرخه سودآوری و توسعه پایدار دست‌ساخته‌های سنتی را در حالت رکود نگه داشته و حیات اقتصادی و معیشتی بیش از ۳۵ هزار هنرمند این استان را منوط به اتخاذ تدابیر عملیاتی، علمی و فوری از سوی نهادهای سیاست‌گذار کرده است.

استان کهگیلویه و بویراحمد با برخورداری از ۳۵ هزار هنرمند چیره‌دست در حوزه صنایع‌دستی و ثبت رکورد تولید سالانه بیش از ۲۱۸ هزار مترمربع محصول متنوع نظیر جاجیم‌بافی، سفره‌بافی، نمدمالی، نی‌چیت بافی، مشته‌بافی، رندبافی، گچمه‌بافی، ریسندگی، سوزن‌دوزی، سبدبافی، رودوزی‌های سنتی و سیاه‌چادربافی، ظرفیت‌های بی‌نظیر و ارزشمندی برای تسخیر بازارهای داخلی و خارجی دارد، اما فقدان و کمبود برخی زیرساخت‌های بنیادین، فرصت طلایی درآمدزایی مناسب و پایدار را از این هنرمندان سلب کرده است.

پرداخت تسهیلات و وام‌های بانکی در کنار آغاز عملیات اجرایی احداث سه بازارچه دائمی فروش صنایع دستی، از جمله گام‌های مثبت و راهبردی برای رونق‌بخشی به این حوزه در کهگیلویه و بویراحمد به شمار می‌رود، اما بسیاری از فعالان و کارشناسان این بخش اقتصادی و فرهنگی اعتقاد دارند تا زمانی که چالش‌های اساسی نظیر فقدان بسته‌بندی استاندارد، موانع فروش شبکه‌ای و ضعف مفرط در برندسازی به صورت ریشه‌ای برطرف نشود، نباید انتظار تحولی شگرف و درآمدزایی مطلوب از طریق فروش دست‌ساخته‌های سنتی در این استان را داشت.

از آنجا که مقوله «فروش» و بازاریابی، اصلی‌ترین و پیچیده‌ترین چالش کنونی حوزه صنایع دستی کهگیلویه و بویراحمد محسوب می‌شود، تمرکز بر فراهم‌سازی امکانات بسته‌بندی مدرن و برندسازی علمی می‌تواند علاوه بر ایجاد بسترهای نوین بازاریابی، به هنرمندان این خطه یاری رساند تا در عرصه رقابت با سایر تولیدکنندگان ملی و بین‌المللی، گوی سبقت را ربوده و ارزش واقعی هنر خود را به اثبات برسانند.

بسته‌بندی و برندسازی؛ حلقه مفقوده در زنجیره ارزش صنایع دستی

گروهی از کارشناسان زبده صنایع دستی کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به اهمیت کار گروهی در تجاری‌سازی، اضافه می‌کنند: طراحی و بسته‌بندی یک فرآیند کاملاً تیمی و تخصصی است و نیازمند هم‌افزایی متخصصان بازاریابی، کارشناسان ویژندسازی (برندینگ)، طراحان ساختار و مخاطب‌شناسان است. 

این کارشناسان در ادامه مباحث خود اضافه می‌کنند: بسته‌بندی محصولات صنایع دستی افزون بر دربرگیرندگی فیزیکی و نگهداری ایمن کالا، باید ارزش‌های والای فرهنگی، تاریخی و مبدا جغرافیایی اثر را برای مخاطب تداعی کرده و نقش یک سفیر فرهنگی خاموش را ایفا کند.

داریوش بهروزی، کارشناس و صاحب‌نظر حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کهگیلویه و بویراحمد اعتقاد دارد: بسته‌بندی مناسب صنایع دستی نه تنها می‌تواند به تولیدکننده در فروش بیشتر کمک کند، بلکه باعث افزایش چشمگیر ارزش افزوده محصولات نیز می‌شود.

او در تشریح اهمیت این موضوع بیان کرد: ظاهر بسته‌بندی می‌تواند بازگوکننده داستان تاریخی و هویت اصیل برند محصول باشد؛ به عنوان مثال اگر صنایع دستی در رده کالاهای گران‌قیمت و لوکس قرار دارد، مشتریان به طور طبیعی انتظار بسته‌بندی‌های سطح بالاتر و فاخرتری را دارند و یا اگر محصول با رویکرد سازگاری با محیط‌زیست تولید شده است، ساختار بسته‌بندی نیز باید دقیقاً همین هدف و پیام را منعکس سازد.

این کارشناس میراث فرهنگی با تاکید بر ظرفیت‌های موجود در منطقه می‌گوید: شماری از محصولات صنایع دستی استان ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به برندهای معتبر را دارند، اما برای تحقق استراتژی برندسازی، نخستین و مهم‌ترین گام‌ها باید از سوی خود تولیدکنندگان دغدغه‌مند و صاحبان کارگاه‌های تولیدی برداشته شود.

بهروزی با تبیین شرایط ایجاد یک نام تجاری موفق، اعتقاد دارد: برند معتبر و خوشنام تنها زمانی متولد می‌شود و قوام می‌یابد که کیفیت محصول بتواند فراتر از سطح انتظارات مشتری عمل کرده و به تمامی ادعاها و شعارهای تبلیغاتی خود در عمل جامه پوشانده و اعتماد پایدار خلق کند.

او در ادامه مباحث خود تاکید می‌کند: تولیدکنندگان صاحب برند و دارای استراتژی مشخص، می‌توانند مشتری‌های وفادار و دائمی برای خود دست و پا کرده و با تکیه بر این اعتبار، محصولات خود را با ارزش‌افزوده بالا به بازارهای خارج از کشور نیز صادر کنند.

این کارشناس میراث‌فرهنگی بر این باور است: برای ورود به عرصه برندسازی، در وهله نخست باید فرآیند طراحی و تولید بسته‌بندی‌های مشتری‌پسند، خلاقانه و متناسب با هویت محصول با دقت هرچه تمام‌تر انجام پذیرد.

او با یادآوری نیاز مبرم به تبلیغات در دنیای امروز تاکید کرد: تولیدکنندگان صنایع‌دستی نیز باید با بهره‌گیری هوشمندانه از ظرفیت‌های بی‌بدیل فضای مجازی و رسانه‌های نوین، برای برندسازی محصولات خود به صورت مستمر اقدام کنند.

بهروزی با اشاره به ریشه‌های شکل‌گیری وفاداری در مشتریان، تصریح کرد: از آنجا که فرآیند خرید همیشه بر مبنای اصل اعتماد متقابل صورت می‌گیرد، اگر نام تجاری یک شرکت تولیدی و یا یک محصول خاص معتبر و شناخته شده باشد، مشتری با اطمینان، رغبت و علاقه بیشتری به سمت انتخاب و خرید آن محصول سوق پیدا خواهد کرد.

او در پایان صحبت‌های خود تاکید کرد: گام برداشتن در مسیر ایفای مسئولیت‌های اجتماعی، از دیگر مقوله‌های راهبردی و اثربخشی است که صاحبان برندهای بزرگ و نام‌های تجاری معتبر برای جلب حداکثری اعتماد مشتریان خود به آن اهتمام می‌ورزند.

خیز بلند دولت برای ایجاد بازارهای دائمی و توسعه فروش آنلاین

در همین راستا، مجتبی امیرحسینی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کهگیلویه و بویراحمد گفت: ایجاد واحدهای تخصصی بسته‌بندی نیازمند معرفی مشوق‌ها و جذب سرمایه‌گذاران توانمند بخش خصوصی است.

او با تاکید بر عزم جدی متولیان امر افزود: رفع موانع و مشکلات شبکه فروش محصولات صنایع دستی کهگیلویه و بویراحمد، هم‌اکنون در صدر اولویت‌ها و برنامه‌های عملیاتی مسوولان قرار گرفته است.

امیرحسینی در تشریح راهکارهای کوتاه‌مدت عنوان کرد: راه‌اندازی و ایجاد روزبازارها، از مهمترین برنامه‌های اجرایی دولت برای تسهیل فروش محصولات صنایع دستی در مرکز استان و سایر شهرستان‌های کهگیلویه و بویراحمد به شمار می‌رود.

امیرحسینی در توضیح جزئیات این طرح بیان کرد: براساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده، یک روز و ساعت خاص از ایام هفته منحصراً برای برپایی بازارچه‌های موقت فروش صنایع دستی در سطح شهرهای بزرگ استان تعیین و اختصاص می‌یابد.

مدیرکل میراث فرهنگی کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به ورود به عرصه اقتصاد دیجیتال ادامه داد: افزون بر این، براساس تفاهم‌نامه راهبردی منعقد شده با شرکت پست استان کهگیلویه و بویراحمد، زیرساخت‌های فروش آنلاین صنایع دستی با جدیت در دستور کار قرار گرفته است.

او با ابراز خرسندی از این رویداد ادامه داد: براساس مفاد این تفاهم‌نامه ارزشمند، به هر یک از هنرمندان واجد شرایط استان، یک غرفه اختصاصی برای فروش آنلاین محصولات صنایع دستی در بستر فضای مجازی اختصاص خواهد یافت تا مرزهای جغرافیایی مانع از فروش محصولات آنان نشود.

امیرحسینی با یادآوری مشکلات دیرینه و گلایه‌های بحق هنرمندان مبنی بر نبود بازارچه‌های دائمی صنایع دستی در استان اظهار کرد: خوشبختانه از یک سال گذشته تاکنون، عملیات اجرایی احداث سه بازارچه دائمی و استاندارد در شهرهای بویراحمد، دهدشت و دوگنبدان آغاز شده و با سرعت مناسبی در حال پیشروی است.

او با اشاره به پیشرفت فیزیکی چشمگیر این پروژه‌ها ابراز امیدواری کرد: بازارچه دائمی شهر دهدشت با پیشرفت ۸۵ درصدی، در سال جاری تکمیل شده و به مرحله بهره‌برداری نهایی برسد، در حالی که پیشرفت فیزیکی بازارچه‌های شهرهای دوگنبدان و یاسوج نیز به ترتیب به ارقام ۲۵ و ۲۰ درصد رسیده است.

امیرحسینی با اشاره به تعاملات بین‌بخشی ادامه داد: با رایزنی‌ها و همکاری‌های مشترک با شهرداری شهر یاسوج، مقرر شده است تا زمان تکمیل و به سرانجام رسیدن بازارچه دائمی صنایع دستی در مرکز استان، یک بازارچه موقت جهت استقرار هنرمندان و فروش دست‌ساخت‌های سنتی راه‌اندازی شود.

او با ارائه آماری از دستاوردهای اشتغال‌زایی اظهار کرد: در طول ماه‌های اخیر، با هدایت هدفمند منابع و پرداخت تسهیلات بانکی، بالغ بر ۷۵۶ فرصت شغلی جدید و پایدار برای هنرمندان صنایع دستی استان ایجاد شده است.

این مسئول استانی با تاکید بر لزوم نظارت دقیق بر منابع مالی تاکید کرد: تلاش مستمر برای جلوگیری از هرگونه انحراف در تخصیص تسهیلات بانکی اختصاص یافته به هنرمندان، از طریق انجام بازدیدهای میدانی و بازرسی‌های منظم از کارگاه‌های صنایع دستی، به شکلی جدی و سازوکارمند در دست انجام است.

امیرحسینی درباره برنامه‌های زیربنایی برای تقویت پایه‌های صنایع دستی استان تاکید کرد: راه‌اندازی کارگاه‌های تخصصی مانند کارگاه «شور و پرداخت» به منظور انجام اصولی عملیات رنگرزی و شستشوی استاندارد مواد اولیه در روستای ملی صنایع دستی «سربیشه» از توابع شهرستان گچساران، از جمله اقدام‌های شاخص و زیربنایی دولت برای بهبود کیفیت نهایی تولیدات است.

تزریق ۱۷۰۰ میلیارد ریال خون تازه به رگ‌های کارگاه‌های سنتی

الماس قبادی، معاون صنایع دستی و هنرهای سنتی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد نیز در تایید اهمیت این زیرساخت‌ها تصریح کرد: تجهیزات مربوط به این کارگاه‌ها در سال گذشته با تخصیص ۲۰ میلیارد ریال اعتبار خریداری و نصب شد تا هنرمندان بومی برای تهیه و فرآوری مواد اولیه، دیگر نیازمند تحمیل هزینه‌های گزاف و سفر به استان‌های همجوار نباشند.

او با اشاره به غنای فرهنگی و تنوع محصولات بومی نظیر گلیم‌سوزنی، توردوزی، پرده گلیمی، چهل گره اعلایی، دست‌دوزی روی پارچه، جاجیم بافی، گلیم مشته، گلیم نقش برجسته، زیورآلات معطر و سیاه چادر بافی که همگی در فهرست ارزشمند آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌اند تاکید کرد: صنایع دستی استان از ظرفیت بسیار بالایی برای خلق ثروت و درآمدزایی پایدار برخوردار است.

او با ارائه گزارشی از روند تزریق منابع مالی تاکید کرد: از یک سال گذشته تاکنون، جمعاً ۸۵۵ نفر از هنرمندان و صنعتگران فعال صنایع دستی استان، موفق به دریافت تسهیلات بانکی ارزان‌قیمت به منظور خرید مواد اولیه مرغوب و تجهیزات کارگاهی شده‌اند.

قبادی در تکمیل این آمار اظهار داشت: طی این مدت زمان، بالغ بر یک‌هزار و ۷۰۰ میلیارد ریال تسهیلات حمایتی بانکی به بدنه تولیدی هنرمندان صنایع دستی کهگیلویه و بویراحمد تزریق و پرداخت شده است.

او درباره منابع تامین این اعتبارات بیان کرد: این حجم از تسهیلات بانکی اثربخش، از محل انعقاد تفاهم‌نامه‌های چندجانبه با نهادهایی چون بنیاد برکت، بنیاد علوی، استفاده از اعتبارات داخلی سازمان میراث فرهنگی و همچنین منابع مالی مندرج در تبصره ۱۸ تامین و با دقت در اختیار جامعه هنرمندان صنایع دستی کهگیلویه و بویراحمد قرار گرفته است.

این مقام مسئول با تاکید بر رعایت عدالت در توزیع منابع تاکید کرد: اختصاص و توزیع این وام‌های بانکی در حوزه صنایع دستی استان، کاملاً بر اساس برش‌های کارشناسی شده شهرستانی و دقیقاً متناسب با پراکندگی جمعیت هنرمندان هر منطقه صورت پذیرفته است.

معاون صنایع دستی استان در پاسخ به پرسشی درباره استمرار این رویکردهای حمایتی گفت: در سال جاری و در مرحله نخست از تخصیص اعتبارات، مبلغ ۱۳۸ میلیارد ریال تسهیلات بانکی تازه نفس برای حمایت از کارگاه‌های تولیدی صنایع دستی استان مصوب و اختصاص یافته است.

او در پایان این بخش از سخنان خود تاکید کرد: این سری از تسهیلات به ۴۰ کارگاه تعاونی و گروهی فعال صنایع دستی در سطح کهگیلویه و بویراحمد تخصیص یافته و فرآیند اداری پرداخت‌های آن نیز به زودی آغاز خواهد شد تا چرخ تولید با شتاب بیشتری به گردش درآید.

احیای تمدن کهن با حمایت از دستان هنرمند

از آنجا که هر قطعه از دست‌ساخته‌های صنایع دستی، به مثابه یک سفیر فرهنگی، راوی صادقِ فرهنگ، تاریخ و هویت اصیل ایرانی است، رونق‌بخشی به تولید و بازار این محصولات، افزون بر شکوفایی اقتصادی و درآمدزایی برای قشر زحمتکش صنعتگران، می‌تواند گره‌گشای معرفی هرچه بهتر تمدن کهن و پرگهر ایران‌زمین به جهانیان باشد.

حال که پس از سال‌ها انتظار، با اهتمام ویژه و برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته، طلسم احداث بازارچه‌های دائمی صنایع دستی در شهرهای بزرگ کهگیلویه و بویراحمد شکسته شده و عملیات اجرایی آن‌ها آغاز گردیده است، ضرورت و اهمیت انکارناپذیری وجود دارد که تمامی دستگاه‌های متولی، برای تکمیل سریع‌تر این زیرساخت‌های حیاتی و تزریق امید به جامعه بزرگ هنرمندان استان، تلاشی مضاعف و جهادی را در دستور کار خود قرار دهند.

گزارش از امیر امیرپور

انتهای پیام/