میراث آریا: با فرارسیدن ماه محرم، بوشهر سیاهپوش میشود، اما این سیاهپوشی تنها در نصب بیرقها و کتیبهها خلاصه نمیشود. برای مردم بوشهر، محرم فراتر از یک مناسبت تقویمی، بازگشت به ریشهها و پیوند دوباره با مفاهیم حماسه و ایثار است. مردم بوشهر از همان روزهای پایانی ذیحجه، خود را برای میزبانی از ایام سوگواری آماده میکنند. مساجد، تکایا و حسینیههای قدیمی که دیوارهایی با عطر خلیجفارس و بادگیرهای ایستاده در برابر آفتاب دارند، غبارروبی میشوند و منبرهای قدیمی برای برپایی روضهها مهیا میشوند.
در قلب بافت قدیمی بوشهر، جایی که معماری سنتی و کوچههای باریک، محرم هر سال را به یاد میآورند، فضایی متفاوت حاکم است. این کوچهها که روزگاری محل گذر دریانوردان و تاجران بزرگ بودهاند، اکنون به مسیری برای عبور دستههای عزاداری تبدیل شدهاند. خانههای تاریخی در این شبها درهای خود را به روی مردم باز میکنند. بافت قدیم به فضایی گرم برای تجمع عزاداران تبدیل و در این بافت، همه در سوگ اباعبدالله، یک خانواده بزرگ هستند.
بدون شک، نمادینترین آیین بوشهر، سینهزنی سنتی آن است. این آیین تنها یک عزاداری نیست، بلکه یک هندسه دقیق از ارادت است. عزاداران در مساجد و حسینیهها به صورت دایرههای متحدالمرکز دور نوحهخوان میایستند. هر نفر دست چپ خود را به کمر نفر کناری میگیرد و با دست راست بر سینه میزند. این زنجیره انسانی که نماد وحدت و یکپارچگی است، به دور نوحهخوان میچرخد و هرچه مراسم پیش میرود، ریتم سینهزنی تندتر و شور جمعیت بیشتر میشود.
نوحهخوان بوشهری، هنرمندی است که بر جایگاه مخصوص میایستد، او باید صدای رسا و تسلط کامل بر اشعار داشته باشد. اشعار بوشهری غالباً با ریتمهای خاصی آمیخته شدهاند که شنونده را به وجد میآورد. وقتی صدای واحد بلند میشود، گویی تمام اندوه تاریخ در صدای نوحهخوان و پاسخ سینهزنان متبلور شده است. این ریتمهای ضربآهنگدار، میراثی است که از نسلهای پیشین به دست ما رسیده و همچنان با همان اصالت در شبهای محرم اجرا میشود.
صدای سنج و دمام در بوشهر، اعلامکننده شروع شور حسینی است. این آیین که ریشه در باورهای مردمان ساحلنشین دارد، ترکیبی از صدای کوبنده دمامها (طبلهای بزرگ)، طنین فلزی سنجها و صدای زیر و کشیده بوق بوشهری است. گروه سنج و دمام معمولاً با نظم خاصی حرکت میکنند، دمامها در جلو و سنجها در عقب. این موسیقی کوبهای، چنان لرزهای بر جان و دل میاندازد که گویی صدای تلاطم امواج خلیجفارس در همنوایی با مصائب کربلاست.
نکته جالب این است که نواختن سنج و دمام شرایط خاصی دارد، نوازندگان باید با وضو و با خلوص نیت این سازها را بنوازند. صدای بوق بوشهری در میان این ضربآهنگها، صدایی است که در جان عزاداران رخنه میکند و یادآور شیپور جنگ و حماسه است. سنج و دمام، پیشدرآمدی است برای ورود به مجالس سینهزنی و حالوهوای معنویِ حسینیهها را چندین برابر میکند.
محرم در بوشهر، فقط یک مراسم مذهبی نیست، یک میراث فرهنگی زنده است. در میان هیاهوی دنیای مدرن، این آیینها همچنان پابرجاست زیرا با قلب مردم پیوند خورده است. حضور در کوچههای قدیمی بوشهر در شبهای دهه اول محرم، تجربهای است که هر ایرانی باید حداقل یکبار آن را لمس کند، لمس پیوند میان تاریخ، هنر موسیقی بومی و اعتقادات قلبی مردمی که همیشه با دریا سرِ
سازگاری داشتهاند و اکنون، در سوگ خورشید کربلا، به آرامشی از جنس اشک رسیدهاند. این مراسم، نه تنها یادآور یک واقعه تاریخی، بلکه نمادی از ایستادگی، شرافت و وفاداری به آرمانهایی است که گذشت زمان نیز نتوانسته غباری بر چهره آنها بنشاند.
وحید امیری، مدیر روابطعمومی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان بوشهر
انتهای پیام/
نظر شما