میراثآریا: تهران شهری با جنبه های مختلف فرهنگی و میراث های کهنی از جمله باغ های قدیمی همواره شاخص بوده است یکی از این مکانها باغموزه قصر است که از مهمترین مجموعههای تاریخی تهران است که در محل «زندان قصر» سابق قرار دارد. این مکان ابتدا در دوره قاجار بخشی از قصر قاجاری بود، اما در سال ۱۳۰۸ به دستور رضاشاه به نخستین زندان متمرکز و مدرن ایران تبدیل شد. زندان قصر تا دههها محل نگهداری زندانیان سیاسی و عادی بود و بسیاری از چهرههای مشهور تاریخ معاصر ایران مدتی را در آن گذراندهاند. پس از تعطیلی زندان، مجموعه مرمت و بازآفرینی شد و از سال ۱۳۹۱ با نام «باغموزه قصر» به روی عموم گشوده شد. این پروژه یکی از موفقترین نمونههای تغییر کاربری یک فضای تاریخی در ایران به شمار میرود.
موزه زندان و سلولهای بازسازیشده، بند سیاسی و نمایشگاه تاریخ زندان، برجهای نگهبانی و فضاهای امنیتی قدیم، باغ ایرانی و محوطههای سرسبز، گالریهای هنری و نمایشگاهی، زورخانه، کتابخانه و فضاهای فرهنگی از جمله بخشهای مهم این مجموعه است.
باغموزه قصر تنها یک موزه نیست؛ بلکه بخشی از تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در قرن چهاردهم شمسی را روایت میکند. بازدیدکنندگان همزمان با معماری زندان، خاطرات زندانیان، تحولات سیاسی دوره پهلوی و روند تبدیل زندان به فضای عمومی فرهنگی آشنا میشوند.
یکی از جذابترین بخشهای مجموعه، کافهموزه لقانطه است. لقانطه نام یکی از مشهورترین کافههای تهران در اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی بود که پاتوق روشنفکران، سیاستمداران و هنرمندان به شمار میرفت. در باغموزه قصر تلاش شده فضای آن کافه تاریخی با دکور، منو، پوشش کارکنان و حالوهوای قدیمی بازآفرینی شود. این پروژه با هدف زنده کردن بخشی از فرهنگ کافهنشینی تهران قدیم اجرا شده است.
در مجموعه لقانطه، موزه ملی قهوه و شکلات نیز قرار دارد که تاریخچه ورود قهوه به ایران و جهان، ابزارهای قدیمی دمآوری، آسیابها، دستگاههای برشتهکاری و سیر تحول فرهنگ نوشیدن قهوه را معرفی میکند. بخش شکلات نیز به تاریخ تولید و مصرف شکلات و ابزارهای مرتبط اختصاص یافته است.
موزه اسناد و تاریخ شفاهی شامل اسناد، عکسها، نامهها، خاطرات و روایتهای مربوط به زندان قصر و زندانیان آن است. بازدیدکنندگان میتوانند با بخشی از تاریخ سیاسی و اجتماعی معاصر ایران از خلال اسناد و روایتهای شخصی آشنا شوند. انتشار پروژههای تاریخ شفاهی زندان قصر نیز از همین رویکرد سرچشمه گرفته است.
در محوطه باغموزه فضاهایی با الهام از آشپزخانهها و سفرهخانههای سنتی ایرانی ایجاد شده که تجربه بازدید را از یک موزه صرف فراتر میبرد. این بخشها بیشتر برای آشنایی با فرهنگ خوراک و پذیرایی ایرانی و ایجاد فضای استراحت برای بازدیدکنندگان طراحی شدهاند.
یکی از بخشهای کمتر شناختهشده اما بسیار جذاب باغموزه قصر، زورخانه قصر است. این فضا با الهام از معماری سنتی زورخانههای ایرانی ساخته شده و به معرفی یکی از کهنترین ورزشهای ایران، یعنی ورزش پهلوانی و زورخانهای، میپردازد. در زورخانه، بازدیدکنندگان با ابزارهای سنتی ورزش پهلوانی مانند:میل، کباده سنگ، تخته شنا آشنا میشوند و میتوانند نقش مرشد، ضرب زورخانه و آیینهای اخلاقی و معنوی این ورزش را بشناسند.
اهمیت این بخش فقط ورزشی نیست؛ زیرا فرهنگ پهلوانی ایران بر مفاهیمی مانند جوانمردی، فروتنی، کمک به نیازمندان و احترام به دیگران استوار است. به همین دلیل ورزش زورخانهای در سال ۲۰۱۰ به عنوان میراث فرهنگی ناملموس در فهرست یونسکو ثبت شد. وجود زورخانه در باغموزه قصر از این جهت جالب است که در کنار روایت تاریخ زندان، بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی ایران را نیز به نمایش میگذارد. بازدیدکننده در یک مجموعه میتواند هم با تاریخ معاصر و زندان قصر آشنا شود، هم در موزه اسناد و تاریخ شفاهی به گذشته سفر کند، در کافهموزه لقانطه فضای تهران قدیم را تجربه کند، در موزه قهوه و شکلات با فرهنگ خوراک آشنا شود و در زورخانه با سنت پهلوانی ایرانی روبهرو شود.
به همین دلیل باغموزه قصر را میتوان یکی از کاملترین مجموعههای فرهنگی تهران دانست؛ جایی که تاریخ، معماری، هنر، خوراک، اسناد تاریخی و ورزش سنتی ایرانی همگی در کنار یکدیگر گرد آمدهاند.
باغموزه قصر تلفیقی از تاریخ، معماری و فضای سبز است؛ جایی که از نماد حبس و انزوا به یکی از مهمترین مراکز فرهنگی و گردشگری تهران تبدیل شده است.
انتهای پیام/
نظر شما