میراث آریا: تاریخچه ملیله کاری به سال‌های ۵۵۰ تا ۳۳۰ قبل از میلاد یعنی به دوره هخامنشی مربوط می‌شود. در آن زمان و به خصوص نقره‌سازان و زرگران، همه توجه خود را به ساختن زیباتر ظروف معطوف می‌کردند. ملیله‌کاری زنجان به دلیل ظرافت بی‌نظیر، مهارت بالای هنرمندان و اصالت تاریخی، در سطح بین‌المللی شناخته شده است. ثبت زنجان به عنوان   «شهر جهانی ملیله»  نشان‌دهنده این واقعیت است که این شهر، مرکز اصلی تولید و توسعه این هنر در جهان است و استانداردهای کیفی این صنعت در اینجا تعریف می‌شود.  

فلزکاری در شهر زنجان در دوره‌های هخامنشان، اشکانیان و ساسانیان از پیشرفت و رونق بسیاری برخوردار بوده است. سابقه کار ملیله در زنجان از قرن دهم ه. ق به بعد روشن است. 

به دلیل این که ظروف و اشیای دیگر ملیله‌کاری زنجان، به وسیله طلا و یا نقره ساخته می‌شود و بعد از ذوب کردن آن‌ها به آسانی برای مصارف دیگر می‌توان استفاده کرد. بنابراین به دلیل ذوب کردن محصولات ملیله، برای استفاده مجدد از فلزات گرانبهای آن، متأسفانه آثار زیادی به این دلیل از بین رفته است و به همین دلیل نمونه زیادی از ملیله کاری‌های دوران قدیم و به ویژه دوران قبل از دوره قاجاریه وجود ندارد. 

از دوره قاجار تعدادی سر قلیان، سینی و گیره استکان در سایزهای مختلف، بعضی از زیورآلات نظیر سینه ریز، گردنبند و گوشواره و… به جا مانده است که برخی از آن‌ها در موزه‌ها و مراکز هنری خارجی و داخلی و بعضی نیز در مراکز خصوصی و یا نزد افراد خاص نگهداری می‌شود. 

هنرمندان در گذشته با تلاش زیاد آثار زیبا و چشمگیری از خود به جا گذاشته‌اند که ملیله‌کاری امروزه در زنجان مدیون این هنرمندان  است. این هنر وام‌دار هنرمندانی است که با ابزار بسیار ابتدایی به خلق آثاری ارزشمند مبادرت ورزیده و گاه بینایی خود را در این مسیر از دست داده‌اند.

پیشینه و ریشه تاریخی ملیله زنجان
ملیله‌کاری در زنجان با توجه به طرح و نقوش متنوع و اصیل و به خصوص ظرافت چشمگیر آن، از کیفیت بالاتری برخوردار است. ملیله‌کاری (یا همان مفتول‌کاری) هنر ساخت اشیائی از فلزات گران‌بها (طلا و نقره) است که از طریق به هم بافتن مفتول‌های بسیار نازک و ایجاد نقش‌های اسلیمی و گل‌وبرگ ایجاد می‌شود.  

شهر زنجان در دوره‌های گوناگون تاریخچه ملیله کاری از نظر اقتصادی، سیاسی و هنرهای سنتی و صنایع‌دستی از اهمیت زیادی برخوردار بوده و یکی از مهم‌ترین قطب‌های تاثیر گذار و فعال کشور بوده است. 

این هنر ریشه در تمدن‌های باستانی دارد اما در زنجان به دلیل دسترسی به مواد اولیه و حمایت استادکاران، تکامل یافت. برخلاف جواهرسازی‌های معمولی، در ملیله‌کاری، فلز به صورت رشته‌های نازک در می‌آید و با مهارت دست، به شکل‌های هندسی و گیاهی در می‌آید که ظاهری شبیه به توری یا بافتنی‌های فلزی دارد.

نقوش رایج نیز در ملیله‌کاری زنجان عبارتند از: دندانه، تابیده، جقه، یا بته ترمه، ریزه جقه، برگ فرنگ، برگ، غنچه، پیچ، پیچک، سه چشمه و یک چشم ملیله است که اکثرا ذهنی و ملهم از نگاره‌های قدیمی و سنتی ایران است. 

 وضعیت فعلی صنعتگران و کارگاه‌ها
در حال حاضر، زنجان دارای شبکه گسترده‌ای از کارگاه‌های فعال ملیله‌کاری است. این کارگاه‌ها از تولیدات کوچک (مانند انگشتر و گوشواره) تا آثار بزرگ و پیچیده (مانند ظروف پذیرایی و تابلوهای مذهبی) را پوشش می‌دهند. در بسیاری از این کارگاه‌ها، سیستم استاد-شاگرد همچنان پابرجاست و نسل‌های جدید در حال یادگیری این هنر دشوار هستند تا زنجیره تولید این صنعت قطع نشود. حفظ و ترویج ملیله‌کاری می‌تواند به تقویت هویت ملی کمک کند. 

نمادهای شهری و توسعه فرهنگی
برای ترویج این هنر در سطح شهری و معرفی آن به بازدیدکنندگان، اقدامات نمادین مهمی صورت گرفته است؛ به عنوان نمادی از هنر ملیله‌کاری، یک گلدان عظیم و باشکوه با طرح‌های ملیله در سبزه میدان زنجان ساخته و نصب شده است تا هر کسی که به مرکز شهر می‌آید، با شکوه این هنر آشنا شود. خبر خوش برای علاقه‌مندان به هنر، این است که به زودی آثار ارزشمندی از ملیله‌کاری به موزه اهدا خواهد شد تا مجموعه‌ای جامع از تاریخچه و تکامل این هنر برای پژوهشگران و گردشگران فراهم باشد.  

 به دلیل قیمت بالای طلا، بسیاری از مردم و خریداران به سمت ملیله‌کاری با نقره روی آورده‌اند. این اتفاق باعث شده است که بازار نقره رونق بیشتری بگیرد و هنرمندان نیز تمرکز خود را بر روی ظرافت‌های نقره افزایش دهند.  

تنوع محصولات در حال حاضر، تمرکز تولیدات بر دو محور اصلی است؛ زیورآلات مانند ساخت گوشواره، گردنبند و انگشترهای ملیله با طرح‌های مدرن و سنتی و ظروف ملیله مانند ساخت ظروف پذیرایی، گلدان‌ها و دکوری‌های خاص که هم جنبه کاربردی دارند و هم جنبه سرمایه‌گذاری است.

بازارهای جهانی و ملیله‌کاری

با گسترش بازارهای جهانی، ملیله‌کاری به عنوان یکی از صنایع‌دستی ارزشمند ایران، مورد توجه بسیاری از کشورها قرار گرفت. نمایشگاه‌ها و فستیوال‌های بین‌المللی به هنرمندان این عرصه فرصت می‌دهد تا آثار خود را به نمایش بگذارند و فرهنگ غنی ایران را معرفی کنند. این مسئله به حفظ و ترویج این هنر کمک شایانی کرده است.

انتهای پیام/