میراثآریا: در مناطق مختلف ایران و به تبع آن همدان، شیوه برگزاری مراسم عزاداری تفاوتهای قابل توجهی دارد، این تفاوتها از سبکهای موسیقایی و آیینهای نمایشی گرفته تا نوع پوشش، نذورات و ساختار هیئتهای مذهبی را شامل میشود و این تنوع، نشاندهنده پیوند عمیق فرهنگ بومی با باورهای مذهبی است.
از منظر گردشگری، ماه محرم و آیینهای مرتبط با آن ظرفیت قابل توجهی برای توسعه گردشگری مذهبی و فرهنگی ایجاد میکند و حضور گردشگران داخلی و خارجی در این مراسم میتواند به شناخت بهتر فرهنگهای محلی و افزایش تعاملات فرهنگی منجر شود. بسیاری از پژوهشگران حوزه گردشگری معتقدند که این نوع گردشگری، علاوه بر ایجاد درآمد برای جوامع محلی، به حفظ و تداوم میراث معنوی نیز کمک میکند.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان درباره آیینهای مرتبط با محرم در استان همدان گفت: این استان بهعنوان یکی از کانونهای تاریخی و فرهنگی ایران، در ایام ماه محرم میزبان آیینها و سنتهای عزاداری متنوعی است که ریشه در باورهای دینی، هویت اجتماعی و میراث فرهنگی مردم این منطقه دارد.
محسن معصومعلیزاده ادامه داد: در همدان آیینهای شاخصی وجود دارد که برخی از آنها در فهرست میراث ناملموس به ثبت رسیدهاند و برخی دیگر نیز ظرفیت و قابلیت ثبت ملی را دارند، این آیینها نهتنها جلوهای از ارادت مردم به واقعه عاشورا هستند، بلکه بخشی مهم از سرمایه فرهنگی و هویتی همدان محسوب میشوند.
ثبت ملی ۸ آیین مرتبط با محرم در استان همدان
او با اشاره به اینکه تاکنون هشت آیین و مراسم مرتبط با محرم در استان همدان ثبت ملی شدهاند، افزود: در میان آیینهای ثبتشده، تعزیه مریانج یکی از شناختهشدهترین نمونههاست که بهعنوان یک هنر آیینی نمایشی، روایتگر واقعه کربلا و بازتابدهنده شیوههای بومی در اجرای تعزیه در منطقه است.
معصومعلیزاده اضافه کرد: تعزیه مریانج یکی از شاخصترین جلوههای هنر آیینی و میراث ناملموس استان همدان به شمار میرود که با قدمتی طولانی، روایتگر واقعه کربلا و بازتابدهنده شیوه بومی و مردمی در اجرای تعزیه است، این آیین در شهر مریانج با مشارکت گسترده مردم و حضور گروههای تعزیهخوان، در فضایی آکنده از معنویت و احساس اجرا میشود و توانسته در طول زمان، ساختار نمایشی منسجم و هویتمند خود را حفظ کند.
مدیرکل میراثفرهنگی استان همدان تصریح کرد: استفاده از نمادهای سنتی، موسیقی آیینی، پوششهای خاص و شیوههای روایی بومی باعث شده تعزیه مریانج فراتر از یک مراسم مذهبی صرف، به یک اثر زنده فرهنگی تبدیل شود که هم کارکرد سوگواری دارد و هم نقش مهمی در انتقال مفاهیم عاشورایی به نسلهای جدید ایفا میکند، ثبت ملی این آیین نیز نشاندهنده اهمیت آن در حفاظت از میراث معنوی و جایگاه ویژهاش در فرهنگ آیینی ایران است.
جولان و امامزاده یحیی حافظه تاریخی آیینهای محرم در همدان
معصومعلیزاده ادامه داد: از دیگر آیینهای شاخص همدان میتوان به مراسم سوم امام حسین(ع) در امامزاده یحیی اشاره کرد که با حضور گسترده مردم و برگزاری مجالس سوگواری همراه است، همچنین مراسم عاشورای محله جولان و سینهزنی مهاجران، از جمله آیینهایی هستند که با سبکهای خاص محلی اجرا میشوند و نشاندهنده تنوع فرهنگی در شیوههای عزاداری در همدان هستند، این آیینها علاوه بر جنبه مذهبی، نقش مهمی در تقویت همبستگی اجتماعی ایفا میکنند.
مدیرکل میراثفرهنگی استان همدان مطرح کرد: در کنار این موارد، مراسم مرتبط با شاهزاده علیاصغر(ع) نیز جایگاه ویژهای در میان عزاداران دارد و با محوریت مظلومیت کودک شهید کربلا برگزار میشود، همچنین آیین نمادین دفن شهدای کربلا توسط قوم بنیاسد، یکی از آیینهای کهن و تأثیرگذار و ثبت ملی استان است که در بازنمایی حوادث پس از عاشورا به شمار میآید و بخشی از حافظه تاریخی و معنوی مردم منطقه را تشکیل میدهد.
او با بیان اینکه آیین سقایی پیرغلامان که با حضور خادمان و پیرغلامان حسینی برگزار میشود، از دیگر آیینهای ثبت ملی در همدان به شمار میرود، گفت: این آیین ریشهدار بر مفاهیمی چون ایثار، خدمت و یادآوری تشنگی شهدای کربلا تأکید دارد و در فهرست میراث ناملموس نیز به ثبت رسیده است.
بازآفرینی آیین نمادین ورود کاروان حسینی به کربلا در مریانج
مدیرکل میراثفرهنگی استان همدان عنوان کرد: آیین نمادین ورود کاروان حضرت سیدالشهدا(ع) به صحرای کربلا به عنوان یکی از شاخصترین آیینهای عاشورایی استان همدان هر ساله با حضور پرشور عزاداران حسینی، هیئتهای مذهبی و اقشار مختلف مردم در شهر مریانج برگزار میشود و با بازآفرینی بخشی از حماسه جاویدان عاشورا، یاد و پیام نهضت حسینی را قرنها در دل نسلهای مختلف زنده نگه داشته است.
معصومعلیزاده اضافه کرد: این آیین حزنانگیز که روضه مجسم است تصویرسازی واقعه محرم سال ۶۱ هجری قمری است هر ساله همزمان با دومین روز از ماه محرم در شهر مریانج برگزار میشود، در این مراسم افرادی سوار بر اسب و شتر پس از پیمودن مسافتی وارد شهر شده و مردم در ورودی شهر به استقبالشان میروند و سپس همراه کاروان میشوند، پس از رسیدن کاروان به شهر، بساط روضه و مرثیهسرایی پهن میشود و مردم به همراه اهل کاروان در سوگ سید و سالار شهیدان اشک ماتم میریزند.
او ادامه داد: این آیین که یکی از شاخصترین برنامههای مذهبی و آیینی استان همدان به شمار میرود، هر ساله با هدف بازآفرینی بخشی از وقایع تاریخی و سرنوشتساز نهضت عاشورا و ترویج فرهنگ ایثار و آزادگی برگزار شده و مورد استقبال گسترده مردم قرار میگیرد، همچنین این مراسم علاوه بر جنبههای مذهبی و فرهنگی، فرصتی برای تقویت همبستگی اجتماعی، احیای سنتهای اصیل دینی و تبیین آموزههای نهضت حسینی برای نسلهای مختلف فراهم میآورد.
لزوم صیانت و معرفی گستردهتر آیینهای عاشورایی
معصومعلیزاده بیان کرد: آیینهای محرم در استان همدان بهعنوان بخشی از میراث ناملموس فرهنگی، نقش مهمی در حفظ سنتها، انتقال ارزشهای دینی و تقویت هویت جمعی دارند و ثبت ملی این آیینها نهتنها به صیانت از آنها کمک میکند، بلکه زمینه را برای معرفی گستردهتر فرهنگ عاشورایی همدان در سطح ملی و بینالمللی فراهم میسازد و میتواند به تقویت جایگاه این استان در حوزه گردشگری فرهنگی و مذهبی نیز منجر شود.
در مجموع، آیینهای ماه محرم در استان همدان را میتوان بخشی زنده و پویا از میراث ناملموس فرهنگی ایران دانست که در آن دین، فرهنگ و هویت اجتماعی در هم تنیده شدهاند، این آیینها نهتنها بازتابی از باورهای عمیق مذهبی مردم منطقه هستند بلکه نشاندهنده استمرار سنتهاییاند که نسل به نسل منتقل شده و همچنان در زندگی اجتماعی امروز نقشآفرینی میکنند.
از سوی دیگر، تنوع و گستردگی این مراسم در شهرها و روستاهای مختلف همدان، بیانگر غنای فرهنگی و ظرفیت بالای این استان در حوزه میراث معنوی است، آیینهایی که برخی از آنها به ثبت ملی رسیدهاند و برخی دیگر نیز شایستگی ثبت و حفاظت دارند، در کنار هم تصویری جامع از فرهنگ عاشورایی و شیوههای بومی سوگواری در این منطقه ارائه میدهند و به تقویت همبستگی اجتماعی و هویت محلی کمک میکنند.
صیانت از این آیینها و معرفی درست آنها میتواند علاوه بر حفظ میراثفرهنگی، زمینهساز توسعه گردشگری مذهبی و فرهنگی در استان همدان باشد، توجه به این ظرفیت ارزشمند، فرصتی فراهم میکند تا همدان بیش از پیش بهعنوان یکی از کانونهای مهم آیینهای عاشورایی در سطح ملی و حتی بینالمللی شناخته شود و نقش مؤثرتری در معرفی فرهنگ غنی ایران ایفا کند.
انتهای پیام/
نظر شما