میراثآریا: ثبتجهانی، آغاز تعهدی بلندمدت است. یونسکو با ثبت یک اثر، انتظار دارد کشور عضو، برنامهای جامع برای حفاظت، مدیریت و بهرهبرداری پایدار از آن اجرا کند؛ رویکردی که در پرونده «قلعه الموت و استحکامات وابسته» نیز بهصراحت دیده میشود.
در این پرونده، حفاظت از چشمانداز فرهنگی، کنترل توسعه، مشارکت جوامع محلی، مدیریت گردشگران و حفظ اصالت و یکپارچگی اثر، از مهمترین ارکان برنامه مدیریت معرفی شدهاند. به همین دلیل، آینده الموت بیش از هر زمان دیگری به کیفیت مدیریت آن وابسته خواهد بود.
ثبت جهانی؛ آغاز یک برند جهانی
پیش از ثبت جهانی، الموت برای بسیاری از گردشگران خارجی، نامی آشنا در میان پژوهشگران تاریخ ایران و اسماعیلیه بود؛ اما قرار گرفتن در فهرست میراثجهانی، این نام را وارد شبکه جهانی مقاصد فرهنگی کرد.
تجربه بسیاری از آثار ثبتشده جهان نشان میدهد که ثبتجهانی، ظرفیت دیدهشدن یک مقصد را در بازار بینالمللی گردشگری افزایش میدهد. با این حال، یونسکو هیچ تضمینی برای افزایش تعداد گردشگران ارائه نمیدهد؛ موفقیت در این زمینه به برنامهریزی ملی، معرفی صحیح مقصد و مدیریت پایدار وابسته است. برای الموت نیز، ارزش اصلی در تبدیل شدن به یک مقصد «با کیفیت» است، نه فقط مقصدی با بیشترین تعداد بازدیدکننده.
گردشگری پایدار؛ مهمترین فرصت پیشروی الموت
در اسناد یونسکو، حفاظت و گردشگری باید مکمل یکدیگر باشند. پرونده ثبت جهانی الموت نیز بر همین اصل استوار است. توسعه گردشگری زمانی موفق خواهد بود که ظرفیت تحمل محوطه، حساسیتهای باستانشناختی، ویژگیهای طبیعی و منافع جوامع محلی همزمان در نظر گرفته شوند.
این رویکرد، همان مفهوم گردشگری پایدار است؛ گردشگریای که در آن، بازدید امروز، فرصت دیدن این میراث را از نسلهای آینده نمیگیرد.
مردم؛ مهمترین سرمایه ثبتجهانی
یکی از مهمترین محورهای برنامه مدیریت پرونده، مشارکت جوامع محلی است. ثبتجهانی زمانی موفق خواهد بود که مردم الموت، خود را ذینفع اصلی این موفقیت بدانند. توسعه اقامتگاههای بومگردی، عرضه صنایعدستی، تولید محصولات بومی، راهنمایی گردشگران، آموزش نیروهای محلی و ایجاد کسبوکارهای فرهنگی، از مهمترین فرصتهایی است که میتواند درآمد حاصل از گردشگری را مستقیما به جامعه محلی منتقل کند.
در بسیاری از نمونههای موفق جهان، حفاظت از میراث زمانی پایدار شده که مردم محلی، منافع اقتصادی و اجتماعی آن را بهطور مستقیم احساس کردهاند.
از یک قلعه تا یک مقصد فرهنگی
یکی از مهمترین ظرفیتهای الموت، آن است که گردشگری در این منطقه نباید تنها بر بازدید از یک قلعه متمرکز شود. خود پرونده ثبت جهانی بر مفهوم «استحکامات وابسته» تاکید دارد؛ یعنی مجموعهای از هفت دژ، چشمانداز فرهنگی، مسیرهای تاریخی، تراسهای کشاورزی، سامانههای مدیریت آب و محیط طبیعی که در کنار هم ارزش جهانی اثر را شکل میدهند.
این نگاه، امکان طراحی مسیرهای گردشگری چندروزه، تورهای تخصصی میراث، طبیعتگردی مسئولانه، گردشگری روستایی و برنامههای آموزشی را فراهم میکند؛ مسیری که هم زمان ماندگاری گردشگر را افزایش میدهد و هم فشار را از یک نقطه خاص برمیدارد.
حفاظت؛ شرط نخست توسعه
ثبت جهانی، محدودیتهایی نیز به همراه دارد. هرگونه ساختوساز، توسعه زیرساخت، ایجاد مسیرهای جدید یا مداخله در عرصه و حریم اثر باید مطابق ضوابط حفاظت انجام شود.
پرونده ثبتجهانی تاکید میکند که اصالت و یکپارچگی مجموعه، مهمترین سرمایه این میراث است و هرگونه توسعه باید با حفظ این دو اصل صورت گیرد. در واقع، موفقیت آینده الموت، در توسعهای است که میراث را حفظ کند.
فرصتی برای دیپلماسی فرهنگی
ثبت جهانی، ابزاری برای دیپلماسی فرهنگی نیز هست. الموت اکنون در کنار دیگر میراثجهانی ایران، بخشی از روایت رسمی تمدن ایرانی در سطح بینالمللی است.
این جایگاه میتواند زمینهساز همکاریهای علمی، پروژههای مشترک پژوهشی، برنامههای آموزشی، تبادل تجربههای حفاظتی و معرفی بهتر تاریخ و فرهنگ ایران در عرصه جهانی باشد.
اقتصاد محلی؛ حلقه مفقودهای که میتواند کامل شود
اگر مدیریت مقصد بهدرستی انجام شود، ثبت جهانی میتواند به موتور محرک اقتصاد محلی تبدیل شود. رشد اقامتگاههای بومگردی، توسعه خدمات گردشگری، افزایش تقاضا برای صنایعدستی، رونق محصولات کشاورزی و غذایی بومی، ایجاد فرصتهای شغلی جدید و افزایش سرمایهگذاری در زیرساختهای گردشگری، از مهمترین پیامدهای اقتصادی قابل انتظار هستند.
اما تحقق این فرصتها، به برنامهریزی دقیق، آموزش نیروی انسانی و رعایت اصول گردشگری پایدار وابسته است.
مسئولیتی فراتر از مرزهای ایران
از لحظه ثبت جهانی، الموت بخشی از میراث مشترک بشریت است. همین موضوع، مسئولیت حفاظت از آن را نیز دوچندان میکند.
بر اساس کنوانسیون میراثجهانی، دولتهای عضو متعهد میشوند که از ارزش جهانی برجسته آثار ثبتشده حفاظت و آنها را برای نسلهای آینده حفظ کنند. این تعهد، آینده الموت را به کیفیت مدیریت امروز آن پیوند میزند.
آیندهای که از امروز آغاز میشود
ثبت جهانی، برای الموت؛ آغاز فصلی تازه در تاریخ این سرزمین بود. اکنون موفقیت این میراث، با کیفیت حفاظت، میزان مشارکت مردم، پایداری توسعه و توانایی انتقال این میراث به نسلهای آینده ارزیابی میشود.
اگر در گذشته، راز ماندگاری الموت در استحکام صخرهها، مهندسی آب و شبکه دفاعی آن بود، امروز راز ماندگاریاش در مدیریت هوشمند، گردشگری پایدار و حفاظت مسئولانه نهفته است؛ مسیری که میتواند این میراث جهانی تازهثبتشده را به الگویی برای توسعه پایدار گردشگری فرهنگی در ایران و منطقه تبدیل کند؛ الگویی که آینده را میسازد.
انتهای پیام/
نظر شما