عزاداری اردبیلی‌ها برای سیدالشهدا (ع) در ایام ماه محرم آوازه ملی و حتی جهانی دارد، انگار هرساله با بلند شدن ندای یا حسین (ع) و یا ابوالفضل (ع) در اردبیل، این صدا به گوش همگان می‌رسد. در این استان آیین‌های مربوط به ماه محرم قدمتی تاریخی دارند و بسیاری از این آیین‌ها در فهرست آثار ناملموس کشور به ثبت رسیده‌اند. عزاداری اردبیلی‌ها طبق یک سنت قدیمی زودتر از جاهای دیگر شروع می‌شود و رفته رفته شهر مانند مردمانش سیاه‌پوش می‌شود تا عزای حسین (ع) رسما آغاز شود.

شور و حال حسینی در اردبیل بیش از 20 روز مانده به ماه محرم خود را نشان می‌دهد. نهم ماه ذی‌الحجه همزمان با سالروز وفات مسلم بن عقیل نقطه شروع عزاداری‌های اردبیلی‌ها است، اولین دسته عزاداری که مربوط به محله دروازه (عالی قاپو) است در این روز به راه می‌افتد و انگار که این دسته عزاداری اعلانی برای آغاز آیین‌های محرم است. پس از آن مراسم «هفته خوانی» یکی دیگر از آیین‌های عزاداری اردبیلی‌ها است که پیش از شروع ماه محرم انجام می‌شود و به این ترتیب هرشب در منزل یکی از بزرگان هیات‌ها و محلات مراسم برگزار می‌شود. این مراسم تا شب اول محرم ادامه دارد.

طشت‌گذاری و آغاز رسمی عزای حسین (ع)

27 ذی الحجه قرار دیگری برای عاشقان سالار شهیدان در اردبیل است، در سه روز مانده به آغاز محرم اردبیلی‌ها مراسم طشت‌گذاری را برگزار می‌کنند. مساجد اردبیل معمولا سکویی برای قرار دادن طشت دارند که طی این مراسم طشت‌ها بر روی سکوها قرار گرفته و پر از آب می‌شوند. آبی که به یاد لبان تشنه یاران حسین (ع) متبرک است.

میرنادر رئیسی یکی از ریش سفیدان محله اوچ دکان اردبیل درمورد مراسم طشت‌گذاری می‌گوید: مراسم عزاداری در سال‌های دور مفصل‌تر برگزار می‌شد، تا چند سال پیش در روز شهادت حضرت مسلم‌بن عقیل علاوه بر حرکت دسته عزاداری محله عالی قاپو، شبیه خوانی مخصوص این روز نیز انجام می‌شد؛ و دسته عزاداری با عبور از محلات شش گانه اردبیل شروع عزای حسین (ع) را خبر می‌داد.

این پیرغلام حسینی ادامه می‌دهد: طشت‌گذاری قدمتی بالای 4 یا 5 قرن دارد، از دیرباز آغاز رسمی عزادارای ماه محرم در اردبیل با طشت‌گذاری اتفاق می‌افتد. این آیین از 27 ذی الحجه شروع می‌شود و سه روز ادامه پیدا می‌کند. در روز نخست طشت گذاری مسجد جامع اردبیل برگزار می‌شود، 28 ذی الحجه نیز نوبت طشت گذاری مسجد محله اوچدکان و مسجد اعظم است. قدمت مراسم طشت گذاری محله اوچدکان نیز بسیار بالا است.

او درمورد نحوه برگزاری مراسم طشت گذاری می‌گوید: این مراسم از بعد از ظهر آغاز می‌شود و شعبات تابعه محل برگزاری طشت‌گذاری به نوبت در محل طشت ژگذاری حضور پیدا کرده و به عزاداری می‌پردازند.

همچنین در روز 29 ذی الحجه نیز برخی از مساجد مراسم طشت‌گذاری خود را برگزار می‌کنند. مجموعه پایگاه جهانی شیخ صفی‌الدین اردبیلی نیز از قدیم میزبان مراسم طشت‌گذاری بوده است و هم اکنون نیز در آخرین روز از ماه ذی‌الحجه این مراسم با حضور دسته عزاداری محله عالی قاپو برگزار می‌شود.

عزاداری محلات شش‌گانه اردبیل در بازار تاریخی

عزاداری محلات شش‌گانه اردبیل در محل بازار تاریخی نیز یکی از مراسمات مهم ایام ماه محرم اردبیل است و در دهه اول محرم برگزار می‌شود. این شیوه عزاداری با ابتکار فرماندار وقت اردبیل و دهه‌ها قبل نظم و نظام خاصی پیدا کرده است.

میرنادر رئیسی درمورد عزاداری محلات شش‌گانه در بازار، می‌گوید: فرماندار وقت با توجه به تداخل برنامه دستجات عزاداری با قرعه کشی برای هر محله روزی را برای حضور در بازار و عزاداری در این مسیر انتخاب کرد که هنوز هم این نظم و انضباط پابرجا است.

رئیس محله اوچدکان ادامه می‌دهد: بر این اساس محلات شش‌گانه اردبیل که از دیرباز شکل یافته بودند هرکدام روزی از روزهای دهه اول به همراه تمام شعبات خود در بازار حضور پیدا کرده و به عزاداری می‌پردازند.

او تاکید می‌کند: عزاداری بازار از روز دوم محرم آغاز می‌شود و به جز روز جمعه تا هشت محرم ادامه دارد. بر این اساس روز دوم ماه محرم محله اونچی میدان در بازار تاریخی اردبیل به عزاداری می‌پردازد و به ترتیب محله‌های سرچشمه، عالی قاپو، پیرعبدالملک، اوچدکان و طوی در روزهای بعد راهی عزاداری در بازار می‌شوند.

عزاداری اردبیلی‌ها در بازار تاریخی شیوه خاصی دارد، همه محله از صبح زود برای عزاداری آماده می‌شوند، شور و حال خاصی در بین اهالی محله وجود دارد و معمولا همه آنها در مراسم عزاداری مشارکت می‌کنند.

خولاها یا شعبات تابعه محله اصلی از صبح عزاداری خود را آغاز می‌کنند و به ترتیبی مشخص بعد از طی مسیر در داخل شهر به بازار تاریخی وارد شده و آنجا نیز عزاداری خود را انجام می‌دهند. محله اصلی نیز بعد از همه شعبات حرکت می‌کند و در پیشانی محله اصلی گروه طبل و شیپور قرار دارد. پس از آن نیز عَلَم یا بیرق محله که معمولا قدمتی تاریخی دارد و بعضا از قرن‌ها پیش در مسجد محله استفاده شده است حمل می‌شود. ریش‌سفیدان و بزرگان محله نیز پشت سر بیرق حرکت می‌کنند و پس از آنها نیز دسته‌های زنجیر زنی یا سینه زنی قرار دارند که در طول مسیر عزاداری می‌کنند.

عزاداری اردبیلی‌ها در ایام ماه محرم به همینجا ختم نمی‌شود، عزاداری سنتی در روز تاسوعا که در سال‌های اخیر با تجمع عظیم اردبیلی‌ها نیز همراه شده است شور و حال خاصی دارد.

آیین «شمع پایلاماخ» یکی از سنت‌های قدیمی روز تاسوعا در اردبیل است و در این روز افرادی که نذر کرده‌اند در 40 مسجد شمع روشن می‌کنند و فاصله بین مساجد را با پای پیاده طی می‌کنند. همچنین روضه‌های خانگی و عزاداری در محلات و شهرک‌های تازه شکل گرفته نیز امروزه شکل و شمایل خاصی به خود گرفته است. همه این موارد در کنار هم عشق و علاقه مردم اردبیل به سیدالشهدا (ع) و یاران او را نشان می‌دهد.

انتهای پیام/