به گزارش خبرنگار میراث آریا، زهرا زارع در طرح «تحلیلی انسان‌شناختی بر گفتمان هویتی کنشگران در مواکب جنگ رمضان» با اشاره به بررسی نسبت هویت ملی و هویت دینی در بستری نوپدید و بحرانی اظهار کرد: جنگ رمضان در دهم ماه رمضان و متعاقب حملات گسترده به تهران آغاز شد، عرصه‌ای برای ظهور شکل‌های جدیدی از کنشگری جمعی فراهم آورد. 

عضو هیئت علمی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری افزود: یکی از برجسته‌ترین این کنش‌ها، شکل‌گیری مواکب خودجوش مردمی در میادین و خیابان‌های اصلی شهر تهران بود؛ گروه‌هایی که با برپایی چادرهای سیاه و بعضاً مزین به پرچم ایران، توزیع نذورات، برگزاری آیین‌های مذهبی و جمع‌آوری کمک‌های مردمی، عملاً ساختاری آشنا از مناسک اربعین را در دل یک بحران ملی بازتولید کردند.

این پژوهشگر تصریح کرد: مسئله اصلی پژوهش آن است که اگر موکب به‌مثابۀ یک ساختار اجتماعی- آیینی خودجوش، از بستر صلح‌آمیز و فراملی اربعین خارج شده و در بستر «جنگ» و «بحران ملی» بازتولید شود، چه نسبتی میان هویت ملی و هویت دینی کنشگران آن برقرار خواهد شد؟ 

او با اشاره به اینکه مطالعات چندی بر کارکردهای آیینی و تعلیق سلسله‌مراتب اجتماعی در موکب‌های اربعینی متمرکز بوده‌اند، گفت: اما پژوهش پیش‌رو در پی کشف آن است که آیا در شرایط جنگی، این دو لایۀ هویتی به سمت هم‌افزایی و برساخت هویت ترکیبیِ ایرانی- اسلامی حرکت می‌کنند یا تنش‌های تازه‌ای میان آنها پدیدار می‌شود. 

زارع با بیان این که چارچوب نظری پژوهش بر برساخت‌گرایی هویت استوارت هال استوار است که بر اساس آن، هویت ملی و دینی نه جوهرهایی از پیش‌ تعیین‌ شده، بلکه تولیداتی درون بازنمایی و از طریق منطق تفاوت با دیگری هستند، خاطرنشان کرد: در این راستا، هویت ملی از طریق بازنمایی نمادهایی چون پرچم ایران، سرود ملی و ارجاع به اساطیر حماسی ایرانی، و هویت دینی از طریق نمادهایی چون پرچم‌های یا حسین، دعا، توسل، توزیع نذری و شعارهای مذهبی عملیاتی شده است.

به گفته این پژوهشگر؛ روش‌ پژوهش کیفی و از نوع پدیدارشناسی تفسیری است و داده‌ها از دو طریق گردآوری می‌شوند: الف) مشاهده مشارکتی مردم‌نگار در تجمعات خیابانی و تحلیل رفتارهای کنشگران؛ ب) مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انفرادی و گروهی با خادمان و کنشگران حاضر در مواکب. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون (تماتیک) و در سه مرحلۀ کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام خواهد شد. مدعای پژوهش، تعمیم تحلیلی است و نه آماری. 

او با بیان اینکه یافته‌های مورد انتظار پژوهش آن است که برخلاف فضای اربعین که در آن «تعلیق هویت ملی» یک پارادایم غالب به شمار می‌رود، تصریح کرد: در بستر جنگ رمضان، هویت ملی و دینی احتمالاً در هم‌افزایی و تأیید متقابل قرار می‌گیرند و هویتی ترکیبی از ایرانی‌بودن و مسلمان/شیعه‌ بودن برساخت می‌شود. همچنین پیش‌بینی می‌شود ابعاد هویتی جدیدی مانند «هویت مقاومت» یا «هویت فراملی جبهه‌ای» به مثابۀ راهبردی برای مواجهه با «دیگری» خارجی (آمریکا و اسرائیل) ظهور یابند.

زارع در پایان خاطرنشان کرد: این پژوهش می‌تواند ضمن پر کردن خلأ مطالعاتی در زمینۀ مطالعات مردم‌شناسی دین، به درک پویایی‌های هویتی در شرایط بحران ملی نیز کمک کند.

انتهای پیام/