حمید الماسی‌نیا فعال رسانه در یادداشتی نوشت: جزیره قشم یکی از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین جزایر خلیج‌فارس است که به عنوان یکی از مراکز فرهنگی و تاریخی ایران شناخته می‌شود. روز میراث مکتوب و اسناد ملی، فرصتی برای گرامیداشت و توجه به اهمیت اسناد و میراث فرهنگی مکتوب است. این روز فرصتی است تا به بررسی نقش اسناد تاریخی و هنر نوشتار در شکل‌گیری هویت ملی و فرهنگی پرداخته شود و در عین حال بر اساس مکان‌های خاصی مانند قشم، ویژگی‌های منحصربه‌فرد آن مورد توجه قرار گیرد.

قشم به دلیل موقعیت راهبردی خود در تنگه هرمز، از دیرباز محل تلاقی تمدن‌ها، تجارت‌ها و قدرت‌های دریایی بوده است و ردپای این اهمیت در اسناد تاریخی داخلی و خارجی به‌خوبی دیده می‌شود؛ از فرمان‌های دوره صفوی و گزارش‌های دوره قاجار گرفته تا مکاتبات پرتغالی‌ها و نقشه‌های دریانوردان اروپایی که هر سند، لایه‌ای از تاریخ این جزیره را آشکار می‌کند و از نظام‌های مالیاتی و ساختارهای اجتماعی تا مسیرهای تجاری و تحولات سیاسی دیده می شود.

در واقع، قشم تنها یک جغرافیا نیست؛ بلکه آرشیوی زنده از تعاملات فرهنگی و اقتصادی خلیج فارس است و بی‌توجهی به اسناد مرتبط با این منطقه، به معنای نادیده گرفتن بخشی مهم از تاریخ دریایی ایران خواهد بود.

جزیره قشم با تاریخچه‌ای غنی از گذشته تا به امروز، نقش مهمی در تبادلات فرهنگی و اقتصادی داشته است و این جزیره به عنوان بندری استراتژیک، ارتباطات گسترده‌ای را با سایر نقاط ایران و کشورهای همسایه برقرار کرده و در نتیجه، میراث مکتوب آن نیز تحت تأثیر این تبادلات قرار گرفته است که اسناد و کتب موجود در قشم نشان‌دهنده تأثیر فرهنگ‌های مختلف، به ویژه فرهنگ‌های عربی و ایرانی است.

در سال‌های اخیر، توجه به میراث ناملموس و فرهنگی قشم از آیین‌ها و موسیقی بومی تا دانش سنتی دریانوردی افزایش یافته است و با این حال، اسناد مکتوب می‌توانند پشتوانه پژوهشی این میراث باشند که ثبت و حفاظت از اسناد خانوادگی، قباله‌های قدیمی، وقف‌نامه‌ها و اسناد تجاری می‌تواند به بازسازی تاریخ اجتماعی جزیره کمک کند و روایت‌های شفاهی را مستند سازد.

همچنین ایجاد یا تقویت مراکز اسناد محلی در قشم، با همکاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، می‌تواند زمینه‌ساز دسترسی پژوهشگران و دانشگاهیان به منابع معتبر باشد که دیجیتال‌سازی اسناد و فراهم‌سازی آرشیوهای آنلاین نیز راهی مؤثر برای صیانت از این سرمایه‌ها در برابر آسیب‌های طبیعی و فرسایش زمان است.

اسناد ملی به عنوان شواهدی برای هویت تاریخی و فرهنگی یک سرزمین محسوب می‌شوند و در جزیره قشم، این اسناد شامل مدارک مربوط به تجارت‌، زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم، و همچنین تأثیرات تاریخی بوده که هویت این جزیره را شکل داده‌اند که در کنار این، ادبیات محلی و داستان‌های شفاهی قشم نیز بخشی از میراث مکتوب این منطقه را تشکیل می‌دهند که نیازمند ثبت و نگهداری هستند.

با وجود اهمیت میراث مکتوب، جزیره قشم با چالش‌هایی در زمینه حفظ و نگهداری این میراث روبرو است که فرسایش اسناد، عدم توجه کافی به کتب و منابع محلی، و تهدیدات ناشی از مدرنیته می‌تواند به کاهش ارزش این میراث بینجامد و بنابراین، نیاز به برنامه‌ریزی و اقداماتی جدی برای حفاظت، ثبت و ارتقاء میراث مکتوب و اسناد ملی احساس می‌شود.

میراث مکتوب تنها متعلق به گذشته نیست؛ بلکه می‌تواند در خدمت آینده نیز قرار گیرد و توسعه گردشگری فرهنگی در قشم، نیازمند روایت‌های مستند و قابل استناد است و اسناد تاریخی می‌توانند مبنای طراحی موزه‌های تخصصی، نمایشگاه‌های دائمی و رویدادهای فرهنگی شوند و به غنای محتوایی گردشگری جزیره بیفزایند.

از سوی دیگر، در شرایطی که رقابت‌های منطقه‌ای بر سر هویت و تاریخ خلیج فارس ادامه دارد، اسناد تاریخی معتبر می‌توانند پشتوانه‌ای حقوقی و فرهنگی برای تثبیت روایت ملی ایران باشند. قشم، به‌عنوان بخشی کلیدی از این جغرافیا، جایگاهی ویژه در این عرصه دارد.

بزرگداشت روز میراث مکتوب، اگر به مراسمی نمادین محدود بماند، تأثیر ماندگاری نخواهد داشت و آنچه ضروری است، تدوین برنامه‌ای راهبردی برای شناسایی، گردآوری و صیانت از اسناد مرتبط با تاریخ قشم است؛ برنامه‌ای که با مشارکت نهادهای محلی، دانشگاه‌ها و جامعه مدنی اجرا شود.

حفظ اسناد، در حقیقت حفظ روایت ما از خودمان است، جزیره قشم با پیشینه‌ای غنی در تاریخ دریانوردی، تجارت و تعاملات فرهنگی، سزاوار آن است که میراث مکتوبش به‌درستی شناخته و پاس داشته شود که روز میراث مکتوب و اسناد ملی، یادآور این مسئولیت جمعی است که تاریخ را نه‌تنها بخوانیم، بلکه آن را مستند و ماندگار کنیم.

روز میراث مکتوب و اسناد ملی، فرصتی مناسب برای یادآوری و ارتقاء آگاهی در مورد اهمیت حفظ و انتقال این میراث به نسل‌های آینده است و این جزیره را به عنوان یکی از قطب‌های فرهنگی ایران معرفی کرد. گرامیداشت این روز نه تنها باید به برگزاری مراسم‌های مختلف محدود شود، بلکه باید به واقعیات میدانی و نیازهای حفاظتی توجه ویژه‌ای شود.

انتهای پیام/