رضا نظریارشد در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا، بیان کرد: هگمتانه(اکباتان یا همدان) پایتخت مادها، یکی از پایتختهای هخامنشیان و اشکانیان و شهری مهم در تمام ادوار تاریخی تا روزگار معاصر بوده است.
مدیر پایگاه میراثجهانی هگمتانه ادامه داد: بر اساس تاریخچه دانش باستانشناسی، این مکان همواره از موضوعات مهم و محل توجه پژوهشگران بوده است.
او تصریح کرد: همدان امروزی از نگاه تاریخی وارث نام و جایگاه جغرافیای تاریخی هگمتانه باستان است، جا و جایگاهی برای تجمع و تجمیع و وفاق و توافق و محلی برای هماهنگی و همراهی.
نظریارشد افزود: همچنین هگمتانه مکانی برای یکیشدن است و این خود یکی از زیباترین و عمیقترین معانی برای نام این پایتخت کهن است، شهری که برای پیوند و پیوستگی و همبستگی ساخته شد.
او اضافه کرد: هگمتانه باستان در روزگار برپایی خود نزد مادها نمادی برای آغاز تاریخ آنها و نشانی برای شروعی دوباره بود.
این باستانشناس گفت: مادها سازندگان این شهر، هگمتانه را سرآغازی برای تاریخ خویش میشمردند، برای یکیشدن با هم، برای اتحاد و برای قیام و خیزش علیه امپراتوری متجاوز آشور که چند سده ایران غربی را آوردگاه سپاهیان خود کرده بود.
نظریارشد اظهار کرد: شناخت تاریخ و ویژگیهای باستانشناختی هگمتانه باستانی و چگونگی شکلیابی نخستین حکومت ملی ایرانی میتواند به شناخت بهتر و دقیقتر تاریخ فرهنگی، اجتماعی و سیاسی سرزمین کهن ایران بینجامد.
او ادامه داد: تپه موسوم به هگمتانه در میان بافت محلات کهنِ شهر همدان، یکی از بزرگترین محوطههای باستانی غرب ایران محسوب میشود.
نظریارشد بیان کرد: تا پیش از اینکه محققان این تپه را «هگمتانه» بنامند، به بخش جنوبی آن «سرقلعه» و به قسمت شمالی آن «قلعه شاهداراب» میگفتند.
او افزود: روسها در سال ۱۸۵۱ میلادی نقشهای از شهر همدان تهیه کردند که در حاشیه آن، متنی به زبان روسی بدین مضمون آمده است: «شهر همدان بنابر تحقیقات علمی بسیاری از دانشمندان تا حدودی بر روی خرابههای شهر باستانی اکباتان بنا شده است. در بخش شرقی شهر در برخی از نقاط، دیوارهای خشتی باقیمانده از دوران قدیم وجود دارد و در بخش جنوبشرقی شهر نیز بر روی تپه کمارتفاعی، آثار دیوارهایی با برجهایی بهشکل مستطیل دیده میشود که اهالی آن را «قلعهی مصلی» مینامند. از این قلعه به طرف جنوب آثار خرابههای باستانی وجود دارد که پس از بارندگیهای شدید، اهالی در آنجا اشیاء فلزی و سکههای شاهان ایران و اسکندر مقدونی را پیدا میکنند. دانشمندان تا امروز این ناحیه را با ثروت سکههایش، اکباتان مینامند».
نظریارشد عنوان کرد: جهانگرد انگلیسی «مکدونالد کینر» در سال ۱۸۱۸ میلادی ضمن آنکه جایگاه هگمتانه را در همدان کنونی دانست، به وجود آثار باستانی در زیر شهر همدان اشاره کرد.
او ادامه داد: پس از او هموطنش «جیمز باکینگهام» در سال ۱۸۲۹ میلادی نیز همین نگره را دنبال کرد. البته «هنری کرسویک راولینسون» از پژوهشگرانی بود که «تخت سلیمان تکاب» را برابر با هگمتانه باستانی دانست که از همان آغاز انگاره او با پذیرش و موافقت سایر باستانشناسان مواجه نشد.
مدیر پایگاه میراثجهانی هگمتانه مطرح کرد: در رابطه با تعیین محل هگمتانه در شهر کنونی همدان نظرات و دیدگاههای مختلفی وجود دارد. «ژاک دمرگان» برپایه نوشتههای مورخان کلاسیک و اشارات کتاب مقدس، تپه بزرگ همدان را هگمتانه میدانست.
نظریارشد اضافه کرد: «جکسن» و «هرتسفلد» تپه مصلی را ارگ باستانی هگمتانه دانستهاند اما براساس شواهد باستانشناختی حاصل از فعالیتهای محمدرحیم صراف و اسماعیل یغمایی، تپه مصلی صخرهای طبیعی قلمداد شده که بر فراز آن دژی شکل گرفته که به احتمال زیاد مربوط به عهد اشکانی است.
او تصریح کرد: «محمد مهریار»، تپه پیسا در شمالشرقی همدان را همان هگمتانه مادی دانسته است که البته این نگره با توجه به نتایج کاوشهای جدید باستانشناختی در آن محوطه از درجه اعتبار ساقط است.
نظریارشد اظهار کرد: در بین محققان ایرانی «محمدتقی مصطفوی»، نخستین کسی است که تپه موسوم به «سرقلعه» (تپه هگمتانه کنونی) را همان هگمتانه باستانی، پایتخت مادها دانسته است و این نام از آن پس بر روی این پشته عظیم، باقی مانده و امروزه همگان تپه سرقلعه همدان را هگمتانه مینامند.
او اضافه کرد: پیش از اینها «ابنفقیه همدانی» در اخبارالبلدان آورده که «برخی از پیران همدان یاد کردهاند که آنجا باستانیترین شهر کُهستان (کوهستان ـ جبال) است و استدلال آنها برپایه بقایای ساختمانی کهن است که تا امروز (۲۹۰ هجری قمری ) باقی است و آن طاقی عظیم است که دانسته نیست چه کسی آن را ساخته است».
نظریارشد افزود: همچنین در سفرنامه ابودُلَف (۳۴۱ هجری قمری) آمده که «در میانگاه همدان، شهر باستانی است که شهری است بزرگ». مینورسکی اظهار نظر کرده که منظور ابودلف از ذکر «شهر باستانی» به تحقیق، تپه عظیم اکباتان قدیم بوده که بر شهر جدید مشرف است.
او با اشاره به اینکه مورخان بسیاری به تاریخ، پیشینه و شکلگیری هگمتانه اشاره کردهاند، گفت: تپهی باستانی هگمتانه در دامنه جنوبی کوه الوند بر روی پشتهای طبیعی و صخرهای و نهچندان مرتفع در کنار رودخانهی نظربیک (الوسگرد) واقع شده است.
نظریارشد مطرح کرد: امروزه محله «سرگذر» در ضلع جنوبی، خیابان «سرِ رودخانه» در ضلع جنوب و جنوبشرقی، محله «جولان» در ضلع شرقی، محله «گازران» در ضلع شمالی، راسته آهنگران (بخشی از بازار) در ضلع غربی و خیابان «اکباتان» که بخشی از تپه را بریده، در ضلع شمالغربی تپه جای دارند.
او افزود: این محوطه با شکل بیضوی، در امتداد شمالغربی ـ جنوبشرقی بیش از هزار متر طول، پانصد متر عرض و حدود پنجاه هکتار وسعت دارد و بیشترین ارتفاع آن نسبت به زمینهای اطراف حدود ۲۰ متر است.
نظریارشد اضافه کرد: رودخانه الوسگرد که از کوهپایههای الوند سرچشمه میگیرد، پس از گذر از ضلع جنوبی تپه، در جانب شرقی آن تغییر مسیر داده و امروزه نیز بهصورت سرپوشیده در زیر خیابان سرِ رودخانه و بلوار ایثار به راه خود ادامه میدهد.
او تصریح کرد: زیرساخت طبیعی این محوطه عظیم باستانی را پشتهای صخرهای از جنس سنگهای شیستی خاکستریرنگ تشکیل میدهد. شیب این پشتهی صخرهای در قسمت شمالی ملایم و در قسمت جنوبی اندکی تندتر است.
مدیر پایگاه میراثجهانی هگمتانه ادامه داد: بخشهایی از این بستر صخرهای در بخش شمالی تپه توسط خیابانهای اکباتان و عینالقضات بریده شده و در معرض دید قرار دارند.
انتهای پیام/
نظر شما